Nếu con bạn đang ở độ tuổi từ 0 đến 3, hay chính xác hơn là vẫn chưa biết nói tiếng Việt, thì bạn đang có một cơ hội tuyệt vời để nuôi dạy một em bé song ngữ.
Bảy năm trước, khi con gái đầu của tôi chào đời, vợ chồng tôi đã đặt ra một mục tiêu: trước khi vào lớp 1, con có thể giao tiếp tốt bằng cả tiếng Anh và tiếng Việt.
Tôi đã tham khảo một số tài liệu về việc nuôi dạy trẻ song ngữ. Tuy nhiên, phần lớn những tài liệu đó đều đến từ các gia đình mà bố mẹ có hai ngôn ngữ mẹ đẻ khác nhau. Ví dụ, chồng là người Mỹ, vợ là người Nhật. Trong những trường hợp như vậy, họ thường áp dụng phương pháp One Person, One Language. Nghĩa là mỗi người sẽ nói với con bằng ngôn ngữ mẹ đẻ của mình.
Đây rõ ràng là một phương pháp rất hiệu quả.
Tuy nhiên, gia đình tôi lại không có hoàn cảnh đó. Tôi có trình độ tiếng Anh khoảng C1, khá mạnh về từ vựng và ngữ pháp nhưng phát âm vẫn còn ảnh hưởng bởi tiếng Việt. Vợ tôi ở khoảng mức giữa B1–B2.
Ban đầu, chúng tôi cũng dự định áp dụng phương pháp One Person, One Language. Nhưng khi bước vào thực tế, mọi chuyện không đơn giản như vậy. Tôi làm việc nhiều giờ mỗi ngày nên thời gian ở bên con không đủ để đảm nhận vai trò người duy nhất nói tiếng Anh với bé.
Từ cái khó ló cái khôn.
Cuối cùng, chúng tôi tìm ra một cách tiếp cận khác, phù hợp hơn với hoàn cảnh của mình và cũng có thể phù hợp với rất nhiều gia đình Việt Nam khác: tập trung hoàn toàn vào tiếng Anh trong ba năm đầu đời, sau đó để tiếng Việt đến một cách tự nhiên.
Tại sao lại là tiếng Anh trước?
Lý do thứ nhất là vì chúng tôi sống trong một xã hội sử dụng tiếng Việt.
Nếu tiếng Anh và tiếng Việt được đầu tư ngang nhau trong ba năm đầu đời, thì khi bé bắt đầu đi học mẫu giáo, tiếng Anh rất dễ bị lấn át. Chỉ cần vài tháng ở trường, phần lớn thời gian giao tiếp của bé sẽ diễn ra bằng tiếng Việt. Vì vậy, tiếng Anh cần đủ mạnh để có thể tiếp tục tồn tại và phát triển trong những năm sau đó.
Lý do thứ hai là vì việc học tiếng Việt thực ra dễ hơn rất nhiều.
Bạn bè, thầy cô, hàng xóm, ông bà và gần như toàn bộ môi trường xung quanh đều sử dụng tiếng Việt. Giai đoạn khó khăn nhất thường chỉ là tháng đầu tiên khi bé bắt đầu đi học. Sau khi vượt qua giai đoạn đó, tiếng Việt sẽ được tiếp thu một cách rất tự nhiên.
Điều này cũng giống như những câu chuyện chúng ta thường nghe về các em bé người Việt theo gia đình sang Mỹ định cư. Chỉ sau vài tháng đi học, các em đã có thể giao tiếp tiếng Anh rất tốt. Trường hợp của gia đình tôi cũng tương tự, chỉ khác là mọi chuyện diễn ra ngay tại Việt Nam và vai trò của tiếng Anh với tiếng Việt được đảo ngược.
Chúng tôi đã làm điều đó như thế nào?
Nguyên tắc đơn giản nhất là tạo cho bé một môi trường càng gần với môi trường bản ngữ càng tốt.
Trong ba năm đầu đời, chúng tôi cố gắng biến ngôi nhà của mình thành một “gia đình nói tiếng Anh”.
Yếu tố đóng góp lớn nhất cho môi trường đó là YouTube.
Hầu như em bé nào ngày nay cũng được tiếp xúc với YouTube. Thay vì cho con xem các bài hát hoặc hoạt hình bằng tiếng Việt, chúng tôi lựa chọn những nội dung hoàn toàn bằng tiếng Anh. Hai kênh được sử dụng nhiều nhất là Super Simple Songs và Cocomelon. Ngoài ra còn rất nhiều kênh tương tự khác.
Bước tiếp theo là người lớn hát theo cùng bé và khuyến khích bé hát theo những bài hát đó. Điều này diễn ra rất tự nhiên vì các bài hát dành cho trẻ em thường đơn giản, vui nhộn và dễ nhớ.
Một việc khác mà lúc đầu hơi gượng gạo nhưng sau đó trở nên hoàn toàn bình thường là nói chuyện với con bằng tiếng Anh.
Vì bé còn rất nhỏ nên những câu giao tiếp hàng ngày cũng rất đơn giản:
“Hello.”
“Come here.”
“Yummy?”
“Drink your milk.”
“Are you OK?”
Thời gian đầu, điều khiến tôi ngại nhất là nói tiếng Anh với con ở nơi công cộng. Ví dụ khi đi siêu thị, tôi chỉ cho con biết đâu là carrot, apple, orange hay fish. Đôi khi tôi nhắc con “Be quiet!” trước mặt mọi người.
Nhưng cảm giác ngượng ngùng đó nhanh chóng biến mất. Chỉ sau một thời gian, bạn sẽ quên mất rằng mình đang nói tiếng Anh với con ở nơi công cộng.
Khi bé được khoảng một tuổi rưỡi, một điều rất thú vị bắt đầu xảy ra. Bé trở nên đặc biệt yêu thích các video tiếng Anh trên YouTube. Từ thời điểm đó, việc tiếp xúc với tiếng Anh gần như không còn cần nhiều nỗ lực từ phía cha mẹ nữa. Bé chủ động đòi xem, đòi nghe và thực chất là đang tự học tiếng Anh mỗi ngày.
Ngoài YouTube, sách tiếng Anh dành cho trẻ nhỏ cũng là một nguồn tài nguyên rất hữu ích. Tôi đặc biệt thích những cuốn sách bìa cứng dành cho trẻ em. Hiện nay các nhà sách có rất nhiều lựa chọn.
Bạn chỉ cần ngồi cùng con, nhìn vào tranh minh họa và đọc từ tiếng Anh tương ứng.
Chỉ vào con hổ và đọc: “Tiger.”
Chỉ vào con voi và đọc: “Elephant.”
Đơn giản như vậy thôi.
Đến khoảng 3 tuổi, bé thường đã trở thành fan của những bộ phim hoạt hình tiếng Anh như Peppa Pig. Tiếng Anh của bé phát triển rất tự nhiên. Điều làm tôi bất ngờ nhất là khả năng phát âm. Vì tiếp xúc chủ yếu với nguồn tiếng Anh bản ngữ, giọng của bé tự nhiên và lưu loát hơn rất nhiều so với tiếng Anh của bố mẹ.
Nhìn lại, tôi nghĩ điều quan trọng nhất không phải là cha mẹ có phát âm hoàn hảo hay trình độ tiếng Anh xuất sắc. Điều quan trọng là tạo được một môi trường để tiếng Anh trở thành một phần tự nhiên trong cuộc sống hàng ngày của con.
Với gia đình tôi, cách tiếp cận hiệu quả nhất là tập trung vào tiếng Anh trong ba năm đầu đời, sau đó để tiếng Việt phát triển một cách tự nhiên khi con bước ra môi trường xã hội.